KURGAN (Kuruluş Gözetimli Analiz), Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Vergi Denetim Kurulu’nun (VDK) kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında planladığı yapay zekâ tabanlı bir risk analiz yaklaşımıdır. Uygulamanın 1 Ekim 2025 itibarıyla devreye alınması öngörülmektedir.
KURGAN Nedir?
Resmî yazışmalarda “Kuruluş Gözetimli Analiz Programı” olarak geçen KURGAN; özellikle yeni mükellefiyet açan kişi ve şirketlerin vergiye uyum açısından kuruluş aşamasından itibaren izlenmesini hedefler. Vergisel İstihbarat Sistemi’ndeki veriler kullanılarak sahte/yanıltıcı belge düzenleme ve kullanma riskleri erken safhada tespit edilmeye çalışılır.
KURGAN Nasıl Çalışır?
- Risk skorlama: İşlem ve profil verileri üzerinden yüksek riskli görülen mükellefler işaretlenir ve denetim önceliği alır.
- Anlık denetim yönlendirmesi: Risk analiz çıktılarıyla ekipler hızlıca sahaya sevk edilir; depo, stok ve fiilî envanterin anında gösterilmesi talep edilebilir.
- Kuruluş aşamasından gözetim: Yeni kurulan işletmeler belirli kriterlerle puanlanır ve eşik değerlere göre gözetim altında tutulur.
1 Ekim 2025 Sonrası Beklenen Değişiklikler
- SMİYB ile mücadelede sıkı çerçeve: “Bilmiyordum” savunmasının etkisi zayıflar; sahte/yanıltıcı belge kullanımında yüksek vergi ziyaı cezaları ve yargısal yaptırımlar gündeme gelir.
- Hedefli denetim: Kaynaklar, gerçek risk taşıyan firmalara yönlendirilir; süreçlerin tamamlanma süresi kısalır.
- Şeffaflık ve dijitalleşme: Kayıt düzeni güçlü ve uyumlu firmalar, daha az müdahale ile süreçleri yürütebilir.
Mükellefler İçin Riskler ve Fırsatlar
Riskler:
- Tedarik zincirinde sahte/yanıltıcı belge tespiti hâlinde ağır cezalar ve teminat yükümlülükleri.
- Stok/teslim-doğrulama taleplerine hazırlıksız yakalanma riski.
Fırsatlar:
- Belge akışı şeffaf ve doğrulanabilir olan firmalarda denetim yükünün nispeten azalması (risk bazlı yaklaşımın doğal sonucu).
- Uyumlu mükellefler için süreçlerin daha öngörülebilir hâle gelmesi.
İşletmeler Ne Yapmalı? (KURGAN uyumu, vergi denetimine hazırlık, SMİYB riskleri)
- Belge doğrulama disiplini kurun: E-fatura/e-arşiv ve mutabakatlarda karşı tarafın sicilini ve işlem tutarlılığını kontrol edin.
- Stok ve envanteri her an kanıtlayın: Depo, sevkiyat ve üretim kayıtlarını fiilî envanterle uyumlu tutun; “anlık gösterim” taleplerine hazır olun.
- Yeni tedarikçide gelişmiş KYC uygulayın: Yeni kurulan firmalarla çalışırken ek inceleme ve teyit süreçleri uygulayın.
- İç kontrolleri dijitalleştirin: ERP/ön muhasebe sistemlerinde anomali uyarıları ve otomatik mutabakatlar kurun.
KURGAN, Türkiye’de vergi denetiminde yapay zekâ destekli risk bazlı yaklaşımı kurumsallaştırmayı hedefleyen önemli bir hamledir. 1 Ekim 2025 sonrası dönemde kayıt düzeni, belge doğruluğu ve tedarikçi risk yönetimi işletmeler için belirleyici olacaktır. Uyum adımlarını bugünden atmak, denetim süreçlerini daha hızlı ve öngörülebilir yönetmeye yardımcı olacaktır.
Kaynakça
- T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Vergi Denetim Kurulu (VDK) — “Kuruluş Gözetimli Analiz Programı” üst yazısı, meslek odaları üzerinden duyuru.
- VDK kurumsal web sayfaları — Kurul duyuruları ve genel bilgiler.
- Güncel haber ve analizler — 1 Ekim 2025 uygulaması ve SMİYB yaptırımlarına ilişkin ulusal basın haberleri.
