Matrah artırımı nedir (ve ne değildir)?

Matrah artırımı, devletin zaman zaman çıkardığı özel kanunlarla (son büyük örnek: 7440 sayılı Kanun) mükellefe verilen bir “deal”dir: Geçmiş yıllar için belirli oranlarda ek matrah/ek vergi beyan edip ödersin; karşılığında o yıllar için vergi incelemesi ve tarhiyat riski belirli sınırlar içinde kapanır. Yani “günah çıkarma” değil; parayla risk satın almadır. 7440 kapsamı, 2018–2022 takvim yıllarını içeriyordu.

Önemli: Matrah artırımı sürekli açık bir hak değildir; sadece kanun çıktığında ve o kanunun şartlarına uyduğunda vardır. 31 Ocak 2026 itibarıyla konuşulan beklentiler olsa da, “yeni bir matrah artırımı” için belirleyici olan şey Resmî Gazete’de yayımlanmış hükümdür; dedikoduyla işlem yapılmaz. (Günceli kontrol etmek için GİB duyuruları ve Resmî Gazete şart.)

Hangi vergilerde var? Kapsamın omurgası

7440 rehberine göre matrah/vergi artırımı;

• Gelir/Kurumlar Vergisi,

• Gelir/Kurumlar Stopaj (tevkifat),

• KDV
  başlıklarında kurgulanmıştı.

Ama herkes yararlanamaz: Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla VUK 359’daki bazı ağır fiiller (sahte belge vb.) veya terör bağlantısı gibi durumlarda kapsam dışı kalınır.

Hesaplama mantığı: “Oran + Asgari taban” (ve bu kısmı hafife alma)

1) Gelir/Kurumlar Vergisi matrah artırımı

Mantık basit: İlgili yıl beyannamendeki matrahı kanundaki artırım oranıyla yükseltirsin; çıkan tutar asgari matrah tutarından düşükse, asgari tutar esas alınır. 2018–2022 için oranlar sırasıyla %35, %30, %25, %20, %25 olarak özetlenmişti.

Ödenecek vergi, rehber tablolarındaki sabit vergi oranıyla hesaplanır: örneğin gelir vergisi matrah artırımında %20; “uyumlu mükellef” koşullarını sağlayanlarda %15 uygulanabildi.

Mini örnek (gelir vergisi): 2019’da beyan matrahın 324.000 TL ise %30 artırım 97.200 TL yapar; fakat 2019 için asgari matrah 99.600 TL olduğundan 99.600 TL esas alınır ve %20 ile 19.920 TL vergi çıkar.
Net mesaj: “Az artırırım kurtulurum” hayali, asgari tabana çarpar.

2) Stopaj (tevkifat) artırımı

Stopajda artırım, ücret/serbest meslek/kira/hakediş/kar payı vb. ödemeler üzerinden yapılan tevkifata ilişkin. Üstelik stopaj artırımı yapınca her zaman ayrıca gelir/kurumlar matrah artırımı şartı aranmaz; ancak kar payı gibi bazı alanlarda ek şartlar doğar.

Örnek (rehberden): 2018’de daha önce beyan edilen gelir(stopaj) vergisi 158.400 TL ise ve oran %35 ise ödenecek ek vergi 55.440 TL.
Beyanname verilmemişse/ilgili stopaj türü beyanda yoksa da sistem “asgari matrah + %15” gibi tabanlı bir kurgu getiriyordu.

3) KDV artırımı (KDV-Stopaj kısmının en çok karıştırılanı)

KDV artırımı iki ayrı mantıkla çalışır:

A) Beyannameleri veren ve “hesaplanan KDV” çıkanlar:
Yıllık hesaplanan KDV üzerinden, yıla göre belirlenen oran uygulanır:

• 2018–2019: %3

• 2020: %2,5

• 2021–2022: %2

B) Beyanname vermeyen/eksik veren veya hesaplanan KDV çıkmayan senaryolar:
Bazı hallerde KDV artırımından yararlanmak için gelir/kurumlar vergisi matrah artırımı ile bağ kuruluyor ve artırılan matrah üzerinden %18 KDV hesaplanıyor.

Bu noktada “KDV artırımı yaptım, defter fatura bitti” gibi düşünüyorsan: çöp. Çünkü sistem, beyan disiplinini ve ödeme şartlarını ihlal edersen korumayı geri alacak şekilde tasarlanır.

Bu noktada “KDV artırımı yaptım, defter fatura bitti” gibi düşünüyorsan: çöp. Çünkü sistem, beyan disiplinini ve ödeme şartlarını ihlal edersen korumayı geri alacak şekilde tasarlanır.

Başvuru ve ödeme: nereden, nasıl?

Ödeme kanalları net: GİB (İnteraktif Vergi Dairesi / GİB Mobil), anlaşmalı bankalar, vergi dairesi vezneleri, PTT vb.